BWV 825 “Partita nr. 1 in Bes groot”

Partitas

Nederlandse Bachvereniging:
"In 1726 verscheen deze eerste partita uit Bachs serie van zes klavierpartita’s in druk. De daaropvolgende jaren volgde de rest en in 1731 verscheen de complete set van zes opnieuw. Al in 1739 schreef muziekkenner Lorenz Christoph Mizler in een recensie van een meermaals herdrukte orgelmethode ofwel Wegweiser tot “de kunst het orgel correct te bespelen” dat “wie zijn vingers niet beter weet te verplaatsen dan dit, nauwelijks in staat zal zijn de partita’s van onze beroemde heer Bach uit Leipzig op het klavier te spelen”. Die opmerking zegt wat over het basisniveau dat dit lesboek uit Mizlers recensie nastreefde, maar ook over Bachs partita’s. Deze Partita in Bes groot maakt die reputatie van bovengemiddeld ‘vingerverplaatsen’ direct waar. In het Praeludium wordt dat duidelijk wanneer het thema dat we aan het begin in de bovenstem horen vervolgens met trillers en al in de linkerhand verschijnt. Zo zit er in alle delen wel iets waar een gemiddelde of slordige toetsenist met zijn vingers over kan struikelen. Soms is het simpelweg een vloed aan snelle gebroken akkoorden en sprongen in allebei de handen, zoals in de Corrente. Bij de langzame Sarabande zit de uitdaging hem meer in de elegante frasering van de versieringen en guirlandes die vanwege de spaarzame begeleiding volop in zicht staan: een foutje valt meteen op. Wanneer de toetsenist vervolgens bij de twee menuetten arriveert, lijkt het grootste gevaar geweken: hier vraagt Bach niet om bijzonder moeilijk geworstel met de vingers. Maar Mizler haalde de partita’s niet zo maar als voorbeeld aan: de Gigue waarmee de eerste partita afsluit is een tour de force van toetsentechniek die in Bachs tijd zijn weerga niet kende. De rechterhand springt voortdurend over de bewegelijke linkerhand heen: hier worden niet alleen de vingers maar de hele hand in beweging gezet!"

Fragment BWV 825.

Partita nr. 1 in Bes groot - Mark Edwards

Partita nr. 1 in Bes groot - András Schiff

 

BWV 824 “Suite in A groot”

Diverse suites

Deze suite werd eerder toegeschreven aan Bach, vandaar het BWV nummer. Later bleek het echter van de hand van Georg P. Telemann te zijn.

Suite in A groot - Joseph Payne

 

BWV 823 “Suite in f klein”

Diverse suites

Nederlandse Bachvereniging:
"Van deze Suite in f klein bestaat slechts één handschrift, van de hand van Bachs leerling Johann Peter Kellner. De suite is mogelijk onvolledig overgeleverd, want ze bestaat uit slechts drie delen (Prelude, Sarabande en Gigue) in plaats van de gebruikelijke zes à zeven. Kellner schrijft wel ‘fine’ aan het eind, dus misschien ging hij ervan uit – of wist hij – dat Bach het werk als voltooid beschouwde."

 

Fragment BWV 823.

Suite in f klein - Ketil Haugsand

Suite in f klein - Wolfgang Weller

BWV 822 “Suite in g klein”

Diverse suites

Een vroeg werk van Bach, waarin hij zoekt en experimenteert. Het is niet van het niveau van de latere suites, maar meer een eerste verkenning van deze vorm van muziek.

Fragment BWV 822.

Suite in g klein - Korneel Bernolet

Suite in g klein - Michele Barchi

 

BWV 821 “Suite in Bes groot”

Diverse suites

De toonsoort Bes groot staat in de muziektheorie bekend om haar heldere, vrolijke en warme klank. Omdat Bes groot een majeur (groot) toonsoort is, straalt de muziek vaak een zekere triomfantelijkheid en openheid uit. Bach gebruikte deze toonsoort veelvuldig.

Fragment BWV 821.

Suite in Bes groot - Violaine Cochard

Suite in Bes groot - Robert Hill

 

BWV 820 “Ouverture in F groot”

Diverse suites

Over dit werk, bestaande uit zes delen, is verder weinig bekend en ook weinig beschreven. 

Fragment BWV 820.

Ouverture in F groot - Aurélien Delage

Ouverture in F groot = Robert Hill

 

BWV 819 “Suite in Es groot”

 

Diverse suites

Ook van dit werk zijn twee versies bekend, BWV 819 en BWV 819a. Het verschil zit in de Allemande. In de opname van Masaaki Suzuki speelt hij eerst BWV 819 en sluit hij af met de Allemande versie BWV 819a. 

Fragment BWV 819.

Suite in Es groot - Masaaki Suzuki

Suite in Es groot - Zuzana Růžičková

BWV 818 “Suite in a klein”

Diverse suites

BWV 818 tot en met BWV 824 zijn suites die niet in een afzonderlijke verzameling zijn opgenomen. BWV 818 bestaat uit 5 delen. Er is ook een andere versie bekend, BWV 818a, die naast de traditionele dansdelen ook een prelude bevat.

Fragment BWV 818.

Suite in a klein - Robert Hill

Suite in a klein - Aapo Häkkinen

 

BWV 817 “Suite nr. 6 in E groot”

Franse suites

De zesde en laatste suite in deze serie. Deze ontbreekt in het Klavierbüchlein für Anna Magdalena Bach. De eerste vijf Franse suites zijn in Bachs handschrift opgenomen in het Klavierbüchlein für Anna Magdalena Bach (1722), met de eerste drie suites onvolledig. Anna Magdalena heeft de eerste twee suites gekopieerd in haar tweede klavierboek, dat ze drie later begon samen te stellen. Die twee suites zijn al aanmerkelijk gewijzigd.

Fragment BWV 817.

Suite nr. 6 in E groot - Diego Ares

Suite nr. 6 in E groot - András Schiff

 

BWV 816 “Suite nr. 5 in G groot”

 

Franse suites

Nederlandse Bachvereniging:
"De vijfde ‘Franse’ suite is de meest zangerige en galante van de zes. De meest Italiaanse, zegt klavecinist Francesco Corti. Dat is meteen hoorbaar in de Allemande. Maar zelfs in de Sarabande, een stuk waarin Bach meestal op zoek gaat naar harmonische expressie, krijgt de melodie de bovenhand. Deze Sarabande zou zomaar een adagio uit een Italiaanse sonate kunnen zijn."

Fragment BWV 816.

Suite nr. 5 in G groot - Francesco Corti

Suite nr. 5 in G groot- Zoltan Fejérvari

BWV 815 “Suite nr. 4 in Es groot”

Franse suites

Nederlandse Bachvereniging:
"Vaak bouwt Bach melodieën op uit simpele en kleine elementen die hij langzaam uitbouwt. Het begint vaak eenvoudig, met een klein motiefje dat iedere componist zou kunnen bedenken, maar daarna wordt het al snel onmiskenbaar Bach. Deze suite is daarvan een mooi voorbeeld. Zo begint Bach de Allemande bewust met een simpele vorm: gebroken akkoorden die langzaam harmonisch opschuiven. Het doet denken aan het eerste preludium in het Wohltemperirte Clavier. In de Gavotte doet Bach iets vergelijkbaars: bijna het hele stuk is opgebouwd uit steeds twee groepjes van twee noten die dezelfde beweging herhalen."

Overigens zijn er varianten bekend van zowel de prelude als van het menuet.

Fragment BWV 815.

Suite nr. 4 in Es groot - Pierre Hantaï

Suite nr. 4 in Es groot - Marco Mencoboni

 

BWV 814 “Suite nr. 3 in b klein”

Franse suites

In de barok was de toonsoort b klein vaak verbonden met melancholieke klanken. Bach gebruikte het bijvoorbeeld bij het Kyrie van de Hohe Messe, de  mis in b klein. 

Fragment BWV 814.

Suite nr. 3 in b klein - Pierre Hantaï

Suite nr. 3 in b klein - Blandine Rannou

 

BWV 813 “Suite in c klein”

Franse suites

Nederlandse Bachvereniging:
“Bach herschreef en veranderde, en soms was het blijkbaar echt een worsteling om de ‘juiste plaats’ voor alle noten te vinden. Zelden is dat zo duidelijk als bij deze tweede ‘Franse’ suite. Vooral van de eerste twee delen – de Allemande en de Courante – bestaan wel vier of vijf opeenvolgende versies. In beide gevallen zijn de eerdere versies korter en meer symmetrisch en hebben ze nog andere varianten, zoals af en toe een eenvoudigere baslijn of simpelweg andere muzikale keuzes. Ook in de andere delen van de suite is her en der te zien – zij het op kleinere schaal - hoe Bach zich bedenkt. Niet alleen bij de afzonderlijke delen, maar ook bij de vorm van de suite als geheel hinkte Bach op meerdere gedachten: één menuet, twee menuetten... of helemaal geen menuet? De eerste versie, die Bach in 1722 in het Klavierbüchlein voor zijn nieuwe vrouw Anna Magdalena noteerde, had in eerste instantie geen Menuet. Pas later voegde hij een aantekening toe dat een menuet aan het eind van het boekje moest worden ingevoegd. Sommige latere bronnen hebben nog een tweede menuet, iets dat niet ongebruikelijk is in Bachs klaviersuites.”

Fragment BWV 813.

Suite nr. 2 in c klein - Pierre Hantaï

Suite nr. 2 in c klein - Robert Hill

 

BWV 812 “Suite in d klein”

Franse suites

Nederlandse Bachvereniging:

"De Suite in d klein is de meest klassieke van de zes ‘Franse’ suites. Bach houdt zich hier strikt aan de gebruikelijke opvolging van dansen: allemande, courante, sarabande, twee menuetten en een gigue.

Een ideaal stuk om het genre en de verschillende dansvormen in hun meest zuivere vorm te leren kennen. Zou Bach de reeks daarom met dit stuk openen? Het is ook de suite waaraan Bach naderhand het minst gesleuteld heeft.

De benaming ‘Frans’ stamt niet van Bach zelf en duikt voor het eerst op in een tekst uit 1762, twaalf jaar na Bachs dood. De stukken zijn ook niet per se meer Frans dan zijn andere suites voor klavier, net zomin als de eerder gecomponeerde ‘Engelse’ suites Engels van karakter zijn.

De ‘Franse’ suites hebben geen prelude maar beginnen meteen met de eerste dans: een allemande."

Fragment BWV 812.

Suite nr. 1 in d klein - Francesco Corti

Suite nr. 1 in d klein - Marco Mencoboni

 

BWV 811 “Suite nr. 6 in d klein”

Engelse suites

Dit is de laatste van de Engelse suites van Bach, Met uitzondering van de eerste suite zijn de overige na 1714 ontstaan. De exacte datering ontbreekt echter.

Fragment BWV 811.

Suite nr. 6 in d klein - Pierre Hantaï

Suite nr. 6 in d klein - Gustav Leonhardt

 

BWV 810 “Suite nr. 5 in e klein”

Engelse suites

De manuscripten die bewaard zijn gebleven van de Engelse Suites zijn niet in het handschrift van Bach zelf. Watermerken en handschrift-analyse kan ons dus niet helpen bij het dateren van deze werken. Een vroege kopie is gemaakt door een van Bachs leerlingen. Deze leerling was Bernhard Christian Kayser. Het is een interessante kopie, want er staan toevoegingen van Bach zelf in en het papier heeft dezelfde watermerken als papier dat de meester zelf gebruikte in deze tijd. Met behulp van handschrift-analyse zijn deze kopieën wel goed te dateren. Kayser voltooide zijn kopie van Suite I rond 1719. Suites II t/m VI kopieerde hij in het begin van 1725.

Fragment BWV 810.

Suite nr. 5 in e klein - Chiara Massini

Suite nr. 5 in e klein - Pierre Hantaï

 

BWV 809 “Suite nr. 4 in F groot”

Engelse suites

Nederlandse Bachvereniging:

"Zoals bijna altijd staan ook in deze ‘suite avec prélude’ de namen van de dansvormen waaruit ze is opgebouwd er expliciet bij. Maar ook in Bachs tijd waren de precieze kenmerken van die vormen niet eenduidig. Muziektheoretici beschrijven verschillende soorten en stijlen van allemandes, courantes, minuëtten, gigues, etc. Bijna om helderheid te scheppen lijkt Bach hier te proberen ieder deel in zijn meest kenmerkende vorm te presenteren: van de Prelude (‘vitement’, staat erbij) die een levendige introductie garandeert, tot de springende gebroken akkoorden van de Gigue aan het slot, en alles ertussenin. Alleen in de Allemande lijkt Bach niet te willen kiezen. Daar presenteert hij bewust twee verschillend ritmische patronen voor die dansvorm: wandelende zestiende noten en huppelende triolen."

Fragment BWV 809.

English suite nr. 4 in F groot - Siebe Henstra

English Suite No 4 F major - Pierre Hantaï

 

BWV 808 “Suite nr. 3 in g klein”

Engelse suites

Hoewel ook dit een Engelse suite wordt genoemd, is de suite in de prelude meer in Italiaanse stijl terwijl de daarop volgende ‘dansen’ meer een Franse invloed hebben. Het karakter van de overige delen wijkt sterk af van de dansen die je op grond van de namen doen vermoeden. 

Fragment BWV 808.

Suite nr. 3 in g klein - Pierre Hantaï

Suite nr. 3 in g klein - Béatrice Martin

 

BWV 807 “Suite nr. 2 in a klein”

Engelse suites

Zoals de andere ‘Engelse’ suites begint ook deze met een uitgebreid preludium. Geschreven in de lichte en toegankelijke stijl van een Italiaans concert. Orkestrale passages worden afgewisseld met solistische interventies, maar allemaal op het klavecimbel wel te verstaan. Sommige klavecinisten kiezen ervoor om de kleur van deze verschillende passages te differentiëren door op verschillende klavieren te spelen. Het karakter van de Prelude is simpel en Bach laat in dit stuk de meest vrolijke en gemakkelijke kant van de toonsoort a klein horen. De Sarabande is een van de meest expressieve die Bach schreef. Hij voegde er een versie met uitgebreide versieringen aan toe. Ook de tweestemmige Gigue aan het slot heeft een erg Italiaans karakter. Ze is uitgesproken dansant en relatief simpel. Het is de enige Gigue van de ‘Engelse’ suites die niet fugatisch verloopt.

Fragment BWV 807.

Suite nr. 2 in a klein - Bertrand Cuiller

Suite nr. 2 in a klein - András Schiff

 

BWV 806 “Suite nr. 1 in A groot”

Engelse suites

De volgende zes werken hebben de naam Engelse suite gekregen. Daarbij wijkt Suite 1 wat af van de overige en men denkt dat deze eerder is verschenen. Suite 1 begint met een Prelude, zoals alle Enegelse suites. Bach zelf noemde de werken Suites avec preludes. Een onbekende Engelse edelman zou Bach de opdracht voor deze werken hebben gegeven. Wellicht daarom worden deze werken door Bach’s zoon Johann Christian, die een afschrift van deze suites bezat, de vermelding faites pour les Anglois (voor de Engelsen gemaakt) meegegeven.

Fragment BWV 806.

Engelse suite nr. 1 in A groot - Aline Zylberajch

Engelse suite nr. 1 in A groot - András Schiff

 

BWV 805 “Duet nr. 4 in A klein”

Clavier-Übung III

De laatste van de Duetten in Clavier-Übung III. Het is de vraag of deze duetten echt voor kerkorgel zijn geschreven, omdat er geen sprake is van een pedaalpartij. Over het algemeen gaat men ervan uit, dat deze duetten niet zijn geschreven met het doel ze in de liturgie te gebruiken.

Fragment BWV 805.

Duet nr. 4 in A klein - Leo van Doeselaar

Duet nr. 4 in A klein - Daniel Bruun

 

BWV 804 “Duet nr. 3 in F groot”

Clavier-Übung III

Over de achtergronden van de duetten in Clavier-Übung III is meer gefilosofeerd dan geconcludeerd. Kortom, we hebben geen idee. Bij dit duet zou het kunnen gaan om een muziekstuk bij een feestelijke gebeurtenis of het geeft een gevoel van vreugde weer. 

Fragment BWV 804.

Duet nr. 3 in G major - Leo van Doeselaar

Duet nr. 3 in G major - Daniel Bruun

 

BWV 803 “Duet nr. 2 in F groot”

Clavier-Übung III

Bij het luisteren naar het eerste duet kun je de vraag stellen of Bach de wetten van het harmoniseren opnieuw wilde invoeren. Bij het begin van dit duet is alles weer als vanouds, zo lijkt het. Tot opeens de bovensten toch een harmonische afwijking krijgt en het normale van het begin ver te zoeken lijkt. 

 

Fragment BWV 803.

Duet nr. 2 in F groot - Laurens de Man

Duet nr. 2 in F groot - Daniel Bruun

BWV 802 “Duet 1 in e klein”

Clavier-Übung III

Nederlandse Bachvereniging:
"Bach publiceerde in Leipzig tussen 1731 en 1741 vier delen Clavier-Übung, een titel die Johann Kuhnau, zijn voorganger als Thomascantor, al eerder had gebruikt voor soortgelijke bundels met werk voor orgel en klavecimbel. De composities zijn zeer verschillend van aard en hebben, anders dan de titel doet vermoeden, een hoge moeilijkheidsgraad. Alle op dat moment gangbare stijlen, genres en technieken voor klavecimbel en orgel laat Bach de revue passeren, maar dan in de superieure vorm waar alleen hij het patent op had. 
Clavier-Übung I (1731) bevat de zes partita's, BWV 825-830, Clavier-Übung II (1735) het Concerto nach italienischem Gusto, BWV 971 en de Ouverture nach französischer Art, BWV 831, en Clavier-Übung IV (1741) de Goldbergvariaties, BWV 988. Clavier-Übung III (1739) is als enige en omvangrijkste deel bestemd voor orgel en bevat voornamelijk koraalbewerkingen, dat wil zeggen orgelpreludes gebaseerd op Lutherse kerkliederen. Van ieder koraal maakte Bach twee versies: een voor groot orgel en een voor een kleiner orgeltype. De meeste koralen verwijzen naar de zes pijlers van de catechismus. Het is onduidelijk of Bach ze ook tijdens de dienst speelde, of dat hij er misschien voor eigen gebruik zijn muzikale ideeën in uitwerkte, zonder zicht op een publieke uitvoering."

Fragment BWV 802.

Duet in e klein - Daniel Seeger

Duet in e klein - Daniel Bruun

 

BWV 801 “Sinfonia No. 15 in B Minor”

15 Sinfonia’s

Dit is de laatste van de Inventionen en Sinfonia’s. De Inventionen en Sinfonia's, BWV 772–801, ook bekend als de Twee- en Driestemmige Inventionen, zijn een verzameling van dertig korte klaviercomposities van Johann Sebastian Bach (1685–1750): 15 inventionen, dit zijn tweestemmige contrapuntische stukken, en 15 sinfonia's, dit zijn driestemmige contrapuntische stukken. Ze werden oorspronkelijk geschreven als Praeambula en Fantasiae in het Klavierbüchlein für Wilhelm Friedemann Bach, een klavierboekje voor zijn oudste zoon, en later herschreven als muzikale oefeningen voor zijn leerlingen.

Bach gaf de verzameling de volgende titel: "Rechtstreekse instructie, waarmee klavierliefhebbers, vooral zij die graag willen leren, op een heldere manier niet alleen 

1) leren om twee stemmen duidelijk te spelen, maar ook, naarmate de voortgang vordert, 

2) om correct en goed om te gaan met drie obbligato-partijen, en bovendien tegelijkertijd niet alleen goede ideeën te verkrijgen, maar deze ook goed uit te voeren, en vooral een cantabile speelstijl te ontwikkelen, en zo een sterke voorproef van compositie te krijgen."

De Inventies werden gecomponeerd in Köthen; De sinfonia's daarentegen waren waarschijnlijk pas aan het begin van de Leipzigse periode voltooid.  De autograaf is gedateerd 1723.

Fragment BWV 801.

Sinfonia No. 15 in B Minor - Simone Dinnerstein

Sinfonia No. 15 in B Minor - Benjamin Alard