BWV 650 “Kommst du nun, Jesu, vom Himmel herunter”

Schüblerkoralen

Nederlandse Bachvereniging:
“Binnen het verhaal van de zes Schübler-Choräle staat dit afsluitende koraal voor de Advent. Om die structuur te realiseren moest Bach (of de anonieme bewerker) wel een tekstueel trucje uithalen. De cantate waaruit hij deze aria leende, en dan vooral het gebruikte koraal Lobe den Herren, hebben immers niets met Jezus’ geboorte te maken: BWV 137 gebruikt een meer algemene jubeltekst en klonk bovendien ergens midden in het kerkjaar. Het kerstige accent wordt aangebracht door op de muziek een alternatieve koraaltekst te plakken, al moeten we die er in deze puur instrumentale zetting uiteraard zelf bij denken.De bewerking volgt de originele altaria vrijwel letterlijk, met de hoogscherende vioolsolo in de rechterhand. Overgezet op het orgel verliest de solo iets van zijn bravoure, wat mooi past bij het ‘nieuwe’ koraal. Dat spreekt niet zoals in de cantate van troost en bescherming, maar smeekt dringend om verlossing door Christus’ komst. Over de andere stemmen is twijfel: ofwel gaat het koraal naar de linkerhand en het continuo naar het pedaal, ofwel andersom met het koraal op de voeten. Kiest de speler voor het laatste, zoals de diverse organisten hier doen, dan gaat het om de enige geornamenteerde cantus firmus binnen Bachs gekende muziek.”
Het lied is geschreven door Caspar Friedrich Nachtenhöfer. 

BWV 650.

Kommst du nun, Jesu, vom Himmel herunter - Bart Jacobs

Kommst du nun, Jesu, vom Himmel herunter - Anne-Isabelle de Parcevaux

Kommst du nun, Jesu, vom Himmel herunter - Mirjam Laetitia Haag

Kommst du nun, Jesu! vom himmel herunter auf erden?
Soll nun der himmel und erde vereiniget werden?
Ewiger Gott!
Kann dich mein jammer und noth
Bringen zu menschengeberden?

Was ich in Adam und Eva durch sterben verloren,
Hast du mir, Jesu! durch leben und leiden erkoren.
Gütiger Gott!
Alle mein jammer und noth
Endet sich, da du geboren.

Teufel und hölle die zürnen und halten zusammen,
Wollen mich sünder verschlingen und gänzlich verdammen.
Mächtiger Gott!
Wende den jammer und noth;
Tilge die höllischen flammen!

Gib mir, o Jesu! nur heilige, gute gedanken;
Halte die glieder des leibes in heiligen schranken.
Heiliger Gott!
Laß mich nach deinem gebot
Herzlich im glauben dir danken.

Führe mich endlich, o Jesu! in's ewige leben,
Welches du allen, die gläuben, versprochen zu geben;
Da ich bei Gott,
Ohne noth, jammer und tod,
Ewig in freuden kann schweben.

 

BWV 649 “Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ”

Schüblerkoralen

Nederlandse Bachvereniging:
“Een exercitie voor één enkele hand? Een incompleet bewaard gebleven werk? Of toch een rare fuga met een veel te lang thema? Als je BWV 649 los zou tegenkomen, vraag je je in de eerste halve minuut af wat voor soort stuk het is. Maar als de tweede partij inzet, vallen de stukjes van de puzzel snel op hun plaats met de koraalmelodie Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ: het gaat om een koraalbewerking! Toch volgt BWV 649 niet het typische stramien van dit soort orkestukken: het muzikale weefsel is in zijn strikte tweestemmigheid uitzonderlijk licht. Net zoals de andere koraalbewerkingen uit de Schübler-Choräle is ook dit een bewerking van een eerder werk voor een heel andere bezetting. Oorspronkelijk schreef Bach vrijwel dezelfde noten als een aria voor violoncello piccolo en sopraan, als onderdeel van de cantate BWV 6. Waarom juist deze aria in de Schübler-Choräle werd opgenomen weten we niet, maar wat in ieder geval hielp was dat Bach zich in die aria van zijn moderne ‘galante’ kant liet zien: geen complex contrapunt of doorwrochte harmonieën, maar elegante melodieuze eenvoud. Dat was het soort muziek waar in de late jaren 1740 de meeste markt voor was. De gedrukte Schübler-Choräle waren behalve bij Bach zelf ook bij zijn zonen Wilhelm Friedemann in Halle en Carl Philipp Emanuel in Berlijn te koop. Wie daar toen allemaal een exemplaar kochten is helaas niet bekend. Maar het zou goed kunnen dat BWV 649 destijds al op een van de instrumenten van orgelbouwer Arp Schnitger klonk, bijvoorbeeld dat in Schloß Charlottenburg, of in Hamburg. Bij zijn orgel in Uithuizen duurde het wat langer, maar ook dat is dubbel en dwars goed gekomen.”
'Blijf bij ons, Jezus, onze Heer' is een door Pieter Boendermaker vertaalde en bewerkte versie van het lied Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ. Het is een lied van Nikolaus Herman (https://bach-dag.blogspot.com/2025/01/bwv-266-als-vierzig-tag-nach-ostern-warn.html) en Nikolaus Selnecker (https://bach-dag.blogspot.com/2025/01/bwv-253-ach-bleib-bei-uns-herr-jesu.html). In diverse Nedderlandse liedbundels is het lied opgenomen.

Fragment BWV 649.

Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ - Peter Kofler

Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ - Anne-Isabelle de Parcevaux

Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ,
weil es nun Abend worden ist;
dein göttlich Wort, das helle Licht,
laß ja bei uns auslöschen nicht!

In dieser letz'n betrübten Zeit
verleih uns, Herr Beständigkeit,
daß wir dein Wort und Sakrament
rein b'halten bis an unser End'!

Herr Jesu, hilf, dein' Kirch' erhalt,
wir sind gar sicher, faul und kalt!
Gib Glück und Heil zu deinem Wort,
damit es schall' an allem Ort!

Erhalt uns nur bei deinem Wort
und wehr' des Teufels Trug und Mord!
Gib deiner Kirchen Gnad' und Huld,
Fried', Einigkeit, Mut und Geduld!

Ach Gott, es geht gar übel zu,
auf dieser Erd' ist keine Ruh',
viel Sekten und viel Schwärmerei
auf einem Haufen kommt herbei.

Den stolzen Geistern wehre doch,
die sich mit G'walt erhöhen hoch
und bringen stets was Neues her,
zu fälschen deiner rechte Lehr'.

Die Sach' und Ehr', Herr Jesu Christ,
nicht unser, sondern dein ja ist;
darum so steh du denen bei,
die sich auf dich verlassen frei!

Dein Wort ist unsers Herzens Trutz
und deiner Kirchen wahrer Schutz;
dabei erhalt uns, lieber Herr,
daß wir nicht anders suchen mehr!

Gib, daß wir leb'n in deinem Wort
und darauf ferner fahren fort
von hinnen aus dem Jammertal,
zu dir in deinen Himmelssaal!

 

BWV 648 “Meine Seele erhebt den Herren”

Schüblerkoralen

Nederlandse Bachvereniging:
“Met de Reformatie raakte het gregoriaans in Noord-Europa uit de mode, maar enkele melodieën hielden toch stand in de wassende koralenvloed. De meest iconische was wel de oeroude tonus peregrinus, die traditioneel vooral klonk op de Magnificat-tekst. Zo ook in Bachs eigen Magnificat, BWV 243, uit ca.1733. Eerder gebruikte Bach de melodie al in de cantate Meine Seele erhebt den Herren, BWV 10, uit 1724. En laat dit koraal nu een letterlijk arrangement zijn uit precies die cantate, alweer met de tonus instrumentaal boven het stemmenweefsel. De tekst? Er denket der Barmherzigkeit und hilft seinem Diener Israel auf, in het Latijn… Suscepit Israel! Bach was duidelijk blij met dit ontroerende effect. Net zo bijzonder is de baslijn. Hij voelt als een ostinato, een regelmatig herhalende baslijn, maar in feite zijn alleen het begin en einde identiek. Onderweg voegt de bas zich keurig naar de harmonieën en springt het wiegende thema van stem naar stem. Daarbij volgt de arrangeur, Bach zelf?, het origineel zo letterlijk dat de rechterhand op enkele plaatsen de linker moet bijstaan op het lagere klavier.”
De tekst is gebaseerd op de Lofzang van Maria Lukas 1: 46-55 met een Klein Gloria of Gloria Patri tot besluit.

BWV 648.

Meine Seele erhebt den Herren - Reitze Smits

Meine Seele erhebt den Herren - Gerben Budding

Meine Seele erhebt den Herren,
und mein Geist freuet sich Gottes, meines Heilandes;
denn er hat die Niedrigkeit seiner Magd angesehen.
Siehe, von nun an werden mich selig preisen alle Kindeskind;
denn er hat große Ding an mir getan,
der da mächtig ist und des Name heilig ist.
Er übet Gewalt mit seinem Arm
und zerstreuet, die hoffärtig sind in ihres Herzens Sinn.
Er stößet die Gewaltigen vom Stuhl
und erhöhet die Niedrigen.
Die Hungerigen füllet er mit Gütern
und lässet die Reichen leer.
Er denket der Barmherzigkeit und hilft seinem Diener Israel auf,
wie er geredt hat unsern Vätern,
Abraham und seinem Samen ewiglich.
Ehre sei dem Vater und dem Sohn und auch dem Heiligen Geiste,
wie es war im Anfang, jetzt und immerdar
und von Ewigkeit zu Ewigkeit, Amen.