BWV 662 “Allein Gott in der Höh sei Ehr”

Leipziger koralen

Van deze compositie bestaat een vroege, soberder versie uit Bachs tijd in Weimar, BWV 662a. “Zelden gaf Bach zijn koraalbewerkingen een tempoaanduiding mee, maar boven deze versie van 'Allein Gott in der Höh sei Ehr' zette hij ‘adagio’. Kennelijk wilde hij geen enkel misverstand laten bestaan over de sfeer die hij voor deze compositie in gedachten had. Hij had voor deze lovende tekst ook feestelijk kunnen uitpakken, zeker gezien zijn keuze voor twee klavieren en pedaal. Maar wat hier klinkt is balsem voor de ziel.” (Nederlandse Bachvereniging)
De melodie is in meerdere Cantates gebruikt door Bach, namelijk de nummers BWV 85, 104, 112 en 128. Bij de vierstemmige koralen, BWV 260, zagen we dit koraal al eerder. Bij deze Leipziger koralen zien we drie varianten, de nummers 662, 663 en 664. Ook in Clavier-Übung III zien we  drie varianten, namelijk BWV 675, 676 en 677. Later komen we dit koraal ook tegen als onderdeel van de Kirnberger koralen, BWV 711. Een aantal koraalvoorspelen voor dit koraal tenslotte kregen de nummers BWV 715, 716 en 717. Kortom het is een veelvuldig gebruik door Bach van dit koraal en kennelijk was het voor hem dan ook een belangrijk koraal. 

Fragment BWV 662.

Allein Gott in der Höh sei Ehr - Reitze Smits

Allein Gott in der Höh' sei Ehr - Els Biesemans

'Allein Gott in de Höh' sei Ehr - Gerben Budding

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

"Allein Gott in der Höh sei Ehr", BWV 662a (Weimarer Fassung) · Olivier Vernet

Allein Gott in der Höh sei Ehr
und Dank für seine Gnade,
darum dass nun und nimmermehr
uns rühren kann kein Schade.
Ein Wohlgefalln Gott an uns hat;
nun ist groß Fried ohn Unterlass,
all Fehd hat nun ein Ende.

Wir loben, preisn, anbeten dich;
für deine Ehr wir danken,
dass du, Gott Vater, ewiglich
regierst ohn alles Wanken.
Ganz ungemessn ist deine Macht,
allzeit geschieht, was du bedacht.
Wohl uns solch eines Herren!

O Jesu Christ, Sohn eingeborn
des allerhöchsten Vaters,
Versöhner derer, die verlorn,
du Stiller unsres Haders,
Lamm Gottes, heilger Herr und Gott:
nimm an die Bitt aus unsrer Not,
erbarm dich unser aller.

O Heilger Geist, du höchstes Gut,
du allerheilsamst’ Tröster:
vor Teufels G’walt fortan behüt,
die Jesus Christ erlöset
durch große Mart’r und bittern Tod;
abwend all unsern Jamm’r und Not!
Darauf wir uns verlassen.

BWV 661 “Nun komm, der Heiden Heiland”

Leipziger koralen

De derde versie van het drieluik. Zie de beschrijving van 2 maart. BWV 661a, uit de periode in Weimar, is een vroegere versie met een iets andere notatie. Het koraal wordt in deze uitvoering op het koraal gespeeld.

Fragment BWV 661.

Nun komm, der Heiden Heiland - Leo van Doeselaar

Nun komm, der Heiden Heiland - Hera Wyckers

Nun Komm, Der Heiden Heiland - Renée Anne Louprette

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

'Nun komm, der Heiden Heiland' BWV 661a - Lorenzo Antinori

Nun komm der Heiden Heiland,
der Jungfrauen Kind erkannt;
deβ sich wundert alle Welt,
Gott solch Geburt ihm bestellt.

Nicht von Manns-Blut, noch von Fleisch
allein von dem Heiligen Geist
ist Gottes Wort worden ein Mensch
und blüht ein Frucht Weibes Fleisch.

Der Jungfraun Leib schwanger ward
doch blieb Keuscheit rein bewahrt
leuchtt herfür manch Tugend schon,
Gott da war in seinem Thron

Er gieng aus der Kammer sein
Dem Königlichen Saal so rein,
Gottt von Art und Mensch ein Held,
sein'n Weg er zu lauffen eilt.

Sein Lauff kam vom Vater her
Und kehrt wieder zum Vater,
fuhr hinunter zu der Höll
und wieder zu Gottes Stuhl.

Der du bist dem Vater gleich
führ hinaus den Sieg im Fleisch
daβ dein ewig Gotts Gewalt
in uns das kranck Fleisch enthalt.

Dein Krippen glänzt hell und klar,
die Nacht gibt ein neu Licht dar,
Dunckel muβ nicht kommen drein,
der Glaub bleibt immer im Schein.

Lob sey Gott dem Vater gthon,
Lob sey Gott seinm eingen Sohn,
Lob sey Gott dem Heilgen Geist,
immer und in Ewigkeit.

BWV 660 “Nun komm, der Heiden Heiland”

Leipziger koralen

De tweede versie van het drieluik. Zie de beschrijving van gisteren. Er bestaan drie versies van deze koraalbewerking: BWV 660, 660a en 660b. BWV 660a is een vroegere versie met een minder versierde bovenstem en meer aanwijzingen dat het gaat om een transcriptie van een inmiddels verloren cantatedeel. BWV 660b is wellicht geen bewerking door Bach zelf en heeft de basstemmen in linker- en rechterhand, het koraal (zonder ornamenten) in het pedaal.
Menig predikant merkt met Kerstfeest op hoe de Passie, de christelijke belofte van verlossing, er nooit was gekomen zonder Jezus’ geboorte. De twee polen zijn nauw verbonden, en Luther refereert eraan in Nun komm, der Heiden Heiland met het contrast tussen licht en donker. Bach laat er op zijn beurt in BWV 660 ook geen twijfel over bestaan: het hele, duistere werk is doortrokken van kruissymboliek.

Fragment BWV 660.

Trio Super: Nun komm, der Heiden Heiland - Leo Van Doeselaar

Nun komm, der Heiden Heiland (Trio) - Hera Wyckers

Nun komm der Heiden Heiland,
der Jungfrauen Kind erkannt;
deβ sich wundert alle Welt,
Gott solch Geburt ihm bestellt.

Nicht von Manns-Blut, noch von Fleisch
allein von dem Heiligen Geist
ist Gottes Wort worden ein Mensch
und blüht ein Frucht Weibes Fleisch.

Der Jungfraun Leib schwanger ward
doch blieb Keuscheit rein bewahrt
leuchtt herfür manch Tugend schon,
Gott da war in seinem Thron

Er gieng aus der Kammer sein
Dem Königlichen Saal so rein,
Gottt von Art und Mensch ein Held,
sein'n Weg er zu lauffen eilt.

Sein Lauff kam vom Vater her
Und kehrt wieder zum Vater,
fuhr hinunter zu der Höll
und wieder zu Gottes Stuhl.

Der du bist dem Vater gleich
führ hinaus den Sieg im Fleisch
daβ dein ewig Gotts Gewalt
in uns das kranck Fleisch enthalt.

Dein Krippen glänzt hell und klar,
die Nacht gibt ein neu Licht dar,
Dunckel muβ nicht kommen drein,
der Glaub bleibt immer im Schein.

Lob sey Gott dem Vater gthon,
Lob sey Gott seinm eingen Sohn,
Lob sey Gott dem Heilgen Geist,
immer und in Ewigkeit.