Leipziger koralen
Het koraal An Wasserflüssen Babylon beschrijft
de wanhopige situatie van de Israëlieten in ballingschap. Veel componisten
hebben er in de zeventiende eeuw een bewerking van gemaakt. Toen Bach, in zijn tijd als hoforganist in
Weimar, zelf een bewerking maakte van An Wasserflüssen Babylon,
volgde hij andere voorbeelden niet. In plaats van een kunstige maar ietwat
frivole fantasie, koos hij voor een compact, zwaarmoedig koraalvoorspel. Bach
maakte in Weimar zelfs twee verschillende versies die we nu kennen als BWV 653
a en b. De ene, BWV 653b, is een vijfstemmige, waarbij de melodie etherisch in
de bovenstem klinkt tegenover een zwaarmoedige, dubbele pedaalpartij. In de
andere, BWV 653a, wordt de verfraaide melodie in de middenstem ingeklemd door
twee bovenstemmen en pedaal. Deze laatste versie was Bach kennelijk het
dierbaarst: in zijn late Leipziger jaren reviseerde hij het materiaal door de
melodie nog rijker te versieren en de slepende ritmiek, als een langzame
sarabande, nog meer aan te scherpen. Zo benadrukte hij de clou van dit koraal,
die in de latere coupletten van de tekst tot uitdrukking komt. Daarin worden de
Israëlieten gedwongen een loflied te zingen. Maar hoe kunnen zij nu zingen in
zulke wanhopige omstandigheden? Precies dat is wat Bach uitbeeldt in dit
koraalvoorspel: de onderdrukkers nemen de ballingen stevig in de tang, maar de
timide middenstem houdt moedig stand en toont met alle versieringen geloof in
de goede afloop.
De melodie is in Nederland bij meerdere liederen gebruikt. Van ouds het meest bekend als de melodie van de ‘Lofzang van Zacharias’ als onderdeel van de Enige gezangen die waren opgenomen bij de Psalmberijming van 1773.
An Wasserflüssen Babylon - Leo Van Doeselaar
An Wasserflüssen Babylon - Kristiaan Seynhave
"An Wasserflüssen Babylon" BWV 653a - Bernhard Schneider
An Wasserflüssen Babylon BWV 653b - Celina Kobetitsch
An Wasserflüssen Babylon
da saßen wir mit Schmerzen,
als wir gedachten an Zion,
da weinten sir von Herzen.
Wir hingen auf mit schwerem Muth
die harfen und die orgeln gut
an ihre Bäum' der Weiden,
die drinnen sind in ihrem Land,
da mußten wir viel Schmach und Schand
täglich von ihnen leiden.
Die uns gefangen hielten lang
so hart an selben Orten,
begehrten von uns ein Gesang,
mit gar spöttlichen Worten,
und suchten in der Traurigkeit
ein fröhlich G'sang in unserm Leid:
Ach! liber thut uns singen
ein Lob-Gesang, ein Liedlein schön,
vonden Gedichten aus Zin,
das fröhlich thut erklingen.
Wie sollten wir in solchem Zwang
und Elend, jetzt vorhanden,
dem Herren singen ein'n Gesang,
so gar in fremden Landen?
Jerusalem! vergess' ich dein,
so wolle Gott der Rechten mein
vergess'n in meinem Leben,
wenn ich nicht bleib dein eingedenk,
mein Zung' sich oben angehenk
und bleib' am Rachen kleben.
Ja, wenn ich nicht mit ganzem Fleiß,
Jerusalem, dich ehre,
im Anfang, meiner Freuden Preis
von jetzt, und immermehre.
Gedenk' der Kinder Edom sehr,
am Tag' Jerusalem, o Herr!
die in ihr'r Bosheit sprechen:
"Rein ab! rein ab zu aller Stund,
vertilg' sie gar bis auf den Grund,
den Boden woll'n wir brechen."
Du schnöde Tochter Babylon,
zerbrochen und zerstöret,
wohl dem, der dir wird geb'n den
Lohn und dir dann wiederkehret,
dein'n Uebermuth und Schalkheit groß,
und mißt dir auch mit solchem Maaß,
wie du uns hast gemessen.
Wohl dem der deine Kinder klein
erfaßt, und schlägt sie an ein'n Stein,
damit dein werd' vergessen.
Ehr' sei dem Vater und dem Sohn
und auch dem heil'gen Geiste;
als es im Anfang war und nun,
der uns sein Gnade leiste,
daß wir auf diesem Jammerthal
von Herzen scheuen überall
der Welt gottloses Wesen
und streben nach der neuen Art,
dazu der Mensch gebildet ward,
wer das begehrt, sprech' Amen.


Geen opmerkingen:
Een reactie posten