BWV 601 “Herr Christ, der einig Gottes Sohn”

Orgelbüchlein

Dit lied is een van de oudste protestantse gezangen en behoort tot de kern van de reformatorische gezangen. De tekst werd geschreven door de non Elisabeth Cruciger, geboren von Meseritz (ca. 1500-1535), die zich tot het lutheranisme bekeerde. De melodie is waarschijnlijk afkomstig uit een seculiere bron, maar werd al in 1524 in een van de oudste protestantse gezangboeken afgedrukt.

Fragment BWV 601.

Herr Christ, der einig Gottes Sohn - Cor Ardesch

Herr Christ, der ein'ge Gottes Sohn - Peter Breugelmans

Herr Christ, der einig Gotts Sohn,
Vaters in Ewigkeit,
aus seim Herzen entsprossen,
gleichwie geschrieben steht,
er ist der Morgensterne,
sein Glänzen streckt er ferne
vor andern Sternen klar;

für uns ein Mensch geboren
im letzten Teil der Zeit,
dass wir nicht wärn verloren
vor Gott in Ewigkeit,
den Tod für uns zerbrochen,
den Himmel aufgeschlossen,
das Leben wiederbracht:

Lass uns in deiner Liebe
und Kenntnis nehmen zu,
dass wir am Glauben bleiben,
dir dienen im Geist so,
dass wir hier mögen schmecken
dein Süßigkeit im Herzen
und dürsten stets nach dir.

Du Schöpfer aller Dinge,
du väterliche Kraft,
regierst von End zu Ende
kräftig aus eigner Macht.
Das Herz uns zu dir wende
und kehr ab unsre Sinne,
dass sie nicht irrn von dir.

Ertöt uns durch dein Güte,
erweck uns durch dein Gnad.
Den alten Menschen kränke,
dass der neu' leben mag
und hier auf dieser Erden
den Sinn und alls Begehren
und G'danken hab zu dir.

Lob, Ehr sei Gott dem Vater
und Christo, seinem Sohn,
der uns als ein Wohltäter
von Sünd erlöset schon,
dem Heilgen Geist, all Zungen
sei Preis und Ehr' gesungen
in alle Ewigkeit.

Liedboekcompendium:
Elisabeth Kreuziger-von Meseritz (ook gespeld als: Cruciger) was een Duitse lutherse dichteres, een van de eerste dichteressen van de Reformatie. Kreuziger was afkomstig uit een Pommerse (nu: Poolse) adellijke familie. Zoals zoveel adellijke dochters werd ze naar een klooster gebracht voor opvoeding en scholing. In haar geval was dat het klooster van de norbertinessen bij Treptow (nu: Trzebiatów), een kloosterorde die zich bezighoudt met zielzorg en plaatselijke zending. Hier kreeg ze lessen in Latijn en bijbelexegese. In 1517 werd Johannes Bugenhagen, een tot priester gewijde monnik, benoemd tot docent bijbelwetenschap in het nabijgelegen (mannen-)klooster in Belbuck. Dit was in hetzelfde jaar waarin Martin Luther van zich liet horen door zijn stellingen tegen de aflaatpraktijk te publiceren. Bugenhagen behoorde tot een van de reformatoren uit de kring van Martin Luther, en in deze periode leerde Kreuziger via hem de ideeën van de Reformatie kennen. Rond 1521 verliet ze het klooster en trok ze naar Wittenberg, waar ze bij de (inmiddels getrouwde) Bugenhagen introk. In de Wittenbergse kringen van de Reformatie leerde ze de predikant Caspar Kreuziger kennen, een leerling en collega van Luther, met wie ze in 1524 trouwde. Waarschijnlijk schreef ze in diezelfde periode, na een oproep van Luther in 1523 om Duitstalige liedteksten te schrijven, de tekst van ‘Herr Christ, der einig Gotts Sohn’ (Liedboek 517). Het lied wordt in 1524 anoniem opgenomen in het Enchiridion oder eyn Handbuchlein (Erfurt), dat een groot aantal liederen van Luther bevat, en een van de eerste liedboeken is die voortkomen uit de Duitse Reformatie. In een liedbundel uit 1531 wordt bij het lied vermeld ‘Ein Lobgesang von Christo. Elisabet. M[eseritz]’. In later verschenen andere liedbundels wordt haar naam ook vermeld als Elisabeth Creutzigerin en Elizabeth Crützigeryn. ‘Herr Christ, der einig Gotts Sohn’ is het enige lied dat van Kreuziger is overgeleverd. Uit de tekst blijkt dat ze goed is ingevoerd in het nieuwe, reformatorische geloof. Opvallend is dat zij zich als (predikants-)vrouw blijkbaar op gelijkwaardige voet kon bewegen in het mannenbolwerk van het christelijk geloof, een van de bijeffecten van de Reformatie. Dit valt des te meer op omdat in diezelfde periode afvallige monniken elders in Europa door de Inquisitie werden terechtgesteld, omdat zij durfden te beweren dat vrouwen in de kerk dezelfde rechten hebben als mannen.